نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۱۴ - فی ذم أصحاب التدریس مقصد هم مجرد أظهار الفضل و التلبیس شیخ بهایی

شیخ بهایی / نان و حلوا / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)

نان و حلوا چیست؟ این تدریس تو

کان بود سرمایهٔ تلبیس تو

بهر اظهار فضیلت، معرکه

ساختی، افتادی اندر مهلکه

تا که عامی چند سازی رام خویش

با صد افسون، آوری در دام خویش

چند بگشایی سر انبان لاف؟

چند پیمایی گزاف اندر گزاف؟

نی فروعت محکم آمد، نی اصول

شرم بادت از خدا و از رسول

اندرین ره چیست دانی غول تو؟

این ریایی درس نامعقول تو

درس اگر قربت نباشد زان غرض

لیس درسا انه بئس المرض

اسب دولت، برفراز عرش تاخت

آنکه خود را زین مرض آزاد ساخت

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این شعر به نقد تدریس و آموزش‌هایی می‌پردازد که به‌جای افزایش فضیلت و دانش، باعث فریب و تلبیس می‌شود. شاعر از کسانی انتقاد می‌کند که در ظاهر به آموزش و علم می‌پردازند، اما در واقع به دنبال منافع خود هستند و از اصول واقعی یادگیری دور می‌شوند. او به اهمیت خلوص نیت در یادگیری اشاره می‌کند و می‌گوید اگر هدف یادگیری فقط بهبود خود و قربت به خدا نباشد، در واقع بی‌فایده و مضر است. در نهایت، شاعر بر این نکته تاکید می‌کند که تنها کسانی که از تنگنای فریب و ریا آزاد شوند، می‌توانند از نعمت‌های واقعی دانش بهره‌مند شوند.