نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۲۱ - فی ذم من تشبة بالفقراء لسالکین و هو فی زمرة اشقیاء الهالکین شیخ بهایی

شیخ بهایی / نان و حلوا / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)

نان و حلوا چیست؟ این اعمال تو

جبهٔ پشمین، ردا و شال تو

این مقام فقر خورشید اقتباس

کی شود حاصل کسی را در لباس

زین ردا و جبه‌ات، ای کج نهاد!

این دو بیت از مثنوی آمد به یاد:

«ظاهرت، چون گور کافر پر حلل

وز درون، قهر خدا عز و جل

از برون، طعنه زنی بر بایزید

وز درونت، ننگ می‌دارد یزید»

رو بسوز! این جبهٔ ناپاک را

وین عصا و شانه و مسواک را

ظاهرت، گر هست با باطن یکی

می‌توان ره یافت بر حق، اندکی

ور مخالف شد درونت با برون

رفته باشی در جهنم، سرنگون

ظاهر و باطن، یکی باید، یکی

تابیابی راه حق را، اندکی

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این شعر به انتقاد از ظاهرگرایی و تضاد بین باطن و ظاهر انسان‌ها می‌پردازد. شاعر به فردی اشاره می‌کند که با لباس و ظاهری معتبر و آراسته، در واقع درونش پر از نفاق و فساد است. او از این فرد می‌خواهد که به خود بیندیشد و از ظواهر بیهوده دست بکشد. شاعر تأکید می‌کند که اگر ظاهر و باطن انسان یکی باشد، می‌تواند به حقیقت و راه راست دست یابد، اما اگر این دو متفاوت باشند، به جهنم راه خواهد یافت. در نهایت، او بر اهمیت تطابق بین ظاهر و باطن تأکید می‌کند.