بخش ۲۱ - فی ذم من تشبة بالفقراء لسالکین و هو فی زمرة اشقیاء الهالکین شیخ بهایی
شیخ بهایی / نان و حلوا / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
نان و حلوا چیست؟ این اعمال تو
جبهٔ پشمین، ردا و شال تو
این مقام فقر خورشید اقتباس
کی شود حاصل کسی را در لباس
زین ردا و جبهات، ای کج نهاد!
این دو بیت از مثنوی آمد به یاد:
«ظاهرت، چون گور کافر پر حلل
وز درون، قهر خدا عز و جل
از برون، طعنه زنی بر بایزید
وز درونت، ننگ میدارد یزید»
رو بسوز! این جبهٔ ناپاک را
وین عصا و شانه و مسواک را
ظاهرت، گر هست با باطن یکی
میتوان ره یافت بر حق، اندکی
ور مخالف شد درونت با برون
رفته باشی در جهنم، سرنگون
ظاهر و باطن، یکی باید، یکی
تابیابی راه حق را، اندکی
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر به انتقاد از ظاهرگرایی و تضاد بین باطن و ظاهر انسانها میپردازد. شاعر به فردی اشاره میکند که با لباس و ظاهری معتبر و آراسته، در واقع درونش پر از نفاق و فساد است. او از این فرد میخواهد که به خود بیندیشد و از ظواهر بیهوده دست بکشد. شاعر تأکید میکند که اگر ظاهر و باطن انسان یکی باشد، میتواند به حقیقت و راه راست دست یابد، اما اگر این دو متفاوت باشند، به جهنم راه خواهد یافت. در نهایت، او بر اهمیت تطابق بین ظاهر و باطن تأکید میکند.