بخش ۱۲ - فی التکلیف والشوق شیخ بهایی
شیخ بهایی / نان و پنیر / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
هان، مدان بیگار تکلیفان عام
هان! مدان ضایع رسالات و پیام
باید اول آید از حق نهی و امر
غیر مختص، نه به زید ونه به عمرو
ز استماع آن دو تا بارز شده است
شوق مکنونی که در نیک و بد است
امر و نهی شرع و عقل و دین ز رب
شرط شوق این و آن دان، نه سبب
شرط اصلا محدث مشروط نیست
گرچه از بهر حدوثش، بودنی است
گر نباشد بارش نام از سما
از زمین کی روید اقسام گیا
گل، به فیض عام، روید از زمین
لیک این باشد چنان و آن چنین
این یکی خارست آن یک گل به ذات
هر یکی دارد ز ذات خود صفات
سنبل و گل، بهر روییدن دمید
خار و خس را بهر تون او آفرید
بارش اینها را چنین حالات داد
پس به بارش، حال ذات از وی نزاد
گر نکردی فهم، بگذر زین مقال
خویش را ضایع مکن اندر جلال
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر به مفهوم حرکت و تولد موجودات بر اساس اراده و مشیت الهی اشاره دارد. شاعر تأکید میکند که هر چیزی در این دنیا با توجه به خواست حق و نه به دلیل تصادف یا اختیار خود، به وجود میآید. او میگوید که نیک و بد را صرفاً از روی شوق نمیتوان شناخت، بلکه باید به اصول دینی و عقلانی توجه کرد. همچنین شاعر به تفاوتهای ذاتی بین موجودات اشاره کرده و میگوید که هر یک از آنها ویژگیها و صفات خاص خود را دارند. در نهایت، او نسبت به فهم این مفاهیم هشدار میدهد و بر لزوم درک صحیح آنها تأکید میکند تا از انحراف و ضایع کردن خود در جلال الهی پرهیز شود.