غزل شمارهٔ ۲۶۶ بیدل دهلوی
بیدل دهلوی / غزلیات / وزن: مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
ای مردهٔ تکلف از کیف و کم برون آ
گاهی به رغم دانش، دیوانه هم برون آ
تا ازگلت جز ایثار رنگی دگر نخندد
سرتا قدم چو خورشید دست‌کرم برون آ
تنزیه بی‌نیاز است از انقلاب تشبیه
گو برهمن دو روزی محو صنم برون آ
صدشمع‌ازین شبستان‌درخود زدآتش ورفت
ای خار پای همت زینسان تو هم برون‌آ
در عرصهٔ تعین بی‌راستی ظفر نیست
هرجا به جلوه آیی با این علم برون آ
شمع بساط غیرت مپسند داغ خفت
سربازی آنقدر نیست ثابت‌قدم برون آ
چون‌اشک‌چشم حیران بشکن‌قدم به‌دامان
تا آبرو نریزی از خانه‌کم برون آ
شرم غروراعمال آبی نزد به رویت
ای انفعال‌کوثر یک جبهه نم برون آ
بار خیال اسباب برگردن حیا بند
تا دوش خم نبینی مژگان به خم برون آ
اثبات‌شخص‌فطرت بی‌نفی‌وهم‌سهل‌است
چون خامه چیزی ازخود باهر رقم‌برون آ
بیدل زقید هستی سهل است بازجستن
گر مردی اختیاری رو از عدم برون آ
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر به بیان مفهوم آزادی از قید و بندهای تصنعی و محدودکننده می‌پردازد. شاعر به مردانگی و شجاعت دعوت می‌کند تا از افکار و احساسات منفی رهایی یابند و به جای آن، به ایثار و نیکی دست بزنند. او پیشنهاد می‌کند که انسان‌ها باید از علم و دانایی خود به درستی بهره‌برداری کنند و در جستجوی حقیقت باشند. همچنین تأکید بر اهمیت اراده و اختیار شخصی دارد و می‌گوید که انسان باید قدرت خود را شناخته و از هر گونه ننگ و تنگ‌نظری رها شود. در نهایت، او به جستجوی آزادی و انتخاب آزاد در زندگی دعوت می‌کند.