نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

شمارهٔ ۵۶٣ ابن یمین

ابن یمین فریومدی / قطعات / وزن: فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه)

گرت میل باشد که در پارسی

همی دال را باز دانی ز ذال

بگویم یکی ضابطه یاد گیر

که آن را نیابی به گیتی همال

اگر پیش ازو حرف عله بود

به جز ذال معجم ندارد مجال

ور آن حرف جز حرف عله بود

نگه کن که آن حرف را چیست حال

اگر هست ساکن تواش دال دان

وگر نه همان ذال معجم نه دال

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این متن درباره‌ی تمایز بین حرف‌های دال و ذال در زبان فارسی است. شاعر به یادگیری یک قاعده برای تشخیص این دو حرف اشاره می‌کند. او می‌گوید اگر حرف قبل از دال، حرف عله (حرف علت) باشد، دال تبدیل به ذال نمی‌شود و تنها ذال برجا می‌ماند. ولی اگر حرف قبل از آن، عله نباشد، باید نگاه کرد که دال ساکن است یا نه؛ اگر ساکن باشد، دال محسوب می‌شود، در غیر این صورت، ذال است. به این ترتیب، معیارهایی برای شناسایی این دو حرف ارائه می‌شود.