نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

غزل شمارهٔ ۲۲ عراقی

عراقی / غزلیات / وزن: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)

چنین که حال من زار در خرابات است

می مغانه مرا بهتر از مناجات است

مرا چو می‌نرهاند ز دست خویشتنم

به میکده شدنم بهترین طاعات است

درون کعبه عبادت چه سود؟ چون دل من

میان میکده، مولای عزی و لات است

مرا که بتکده و مصطبه مقام بوَد

چه جای صومعه و زهد و وجد و حالات است؟

مرا که قبله خم ابروی بتان باشد

چه جای مسجد و محراب و زهد و طاعات است

ملامتم مکنید، ار به دیر درد کشم

که حال بی‌خبران، بهترینِ حالات است

ز ذوق با خبری آن که را خبر باشد

به نزد او سخن ناقصان خرافات است

خراب کوی خرابات را از آن چه خبر؟

که اهل صومعه را بهترین مقامات است

اگر چه اهل خرابات را ز من ننگی است

مرا نصیحت ایشان بسی مباهات است

کسی که حالت دیوانگان میکده یافت

مقام اهل خرد نزدش از خرافات است

گلیم بخت کسی را که بافتند سیاه

سفید کردن آن نوعی از محالات است

کجاست می؟ که به جان آمدم ز خسته دلی

که پر ز شیوه و سالوس و زرق و طامات است

مقام دردکشانی که در خراباتند

یقین بدان که ورای همه مقامات است

کنون مقام عراقی مجوی در مسجد

که او حریف بتان است و در خرابات است

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این شعر به وضوح احساسات عمیق و تضادهای معنوی شاعر را بازتاب می‌دهد. شاعر در مورد وضعیت خود در خرابات صحبت می‌کند و معتقد است که حالت زار او در میکده و دنیای شراب از عبادت و مناجات بهتر است. او بر این باور است که درون کعبه هیچ فایده‌ای نیست و جایی که دل او به یاد معشوقه‌هایش می‌تپد، بهتر از مکان‌های مذهبی است. شاعر از ملامت دیگران می‌گوید که شاید حال او را نپسندند، اما برای او، آنچه در خرابات می‌گذرد، بسیار ارزشمندتر از حالات صومعه‌نشینان است. او به ناپایداری دنیا اشاره کرده و می‌گوید که مقام و زهد اهل عقل نزد او چیزی جز خرافات نیست. در انتها، شاعر تأکید می‌کند که مقام واقعی و دردکشیدگان واقعی در خرابات و نزد محبوبان هستند، نه در مساجد و مکان‌های رسمی. در کلیت، این شعر نماد جستجوی حقیقت و معنا در دنیای پر زرق و برق و فریبنده است و نقدی بر ظواهر مذهبی در مقابل تجربیات واقعی و عمیق انسانی است.