فصل ۱۲۷ عین‌القضات همدانی
عین‌القضات همدانی / لوایح / وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی)
دیدۀ بینای عاشق در این نشأة معرفتست اگر کاملست کامل و اگر ناقص است ناقص و درد دل ازاینست که کمال و نقصان به نسبت است و در این نشأة بینائی معرفتست در نشأة آخری معرفت بینائی شود. ماکانَتِ الیومَ مَعرِفَتُهُ اِنْقَلَبَتْ غَداًرؤُیتُهُ هرگز این بینائی نبود آن بینائی نبود و من کان فی هذِهِ اَعْمی فَهُوَ فی الْاخِرةِ اَعْمی وَاَضَلُ سَبیلا. یکی از رفقای خود که در معرفت نشانی داشت در واقعه بدیدم قوت باصرۀ او چون ضعیفی از آن جا پرسیدمش گفت مِنْ قِلّةِ الْمَعرِفَةِ مِنْ قِلَّةِ المَعْرِفَةِ آه و هزار آه آن را که امروز او را به بی کیفی شناسد فرداش چون بیند و چون بشناسد.
دردیدۀ من درآی تا خود بینی
کین دیدۀ من سرای دیدار تو نیست
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی رابطه بینایی و معرفت در زندگی انسان‌ها می‌پردازد. نویسنده بیان می‌کند که بینایی واقعی فقط در نشأة معرفت حاصل می‌شود و اگر این بینایی ناقص باشد، کمال و نقصان به نسبت آن است. در زندگی پس از مرگ، معرفت به بینایی تبدیل می‌شود و آنچه امروز به عنوان بینایی می‌شناسیم، ممکن است در آنجا بی‌مفهوم باشد. در ادامه، نویسنده با اشاره به دوستی که از لحاظ معرفت در حال ضعف بود، نشان می‌دهد که کمبود معرفت موجب ضعف بینایی می‌شود. او با درد و افسوس از این وضعیت سخن می‌گوید و به این نکته اشاره می‌کند که آنچه امروز به درستی درک نمی‌شود، ممکن است در آینده طور دیگری دیده شود. در پایان، نویسنده از بینایی خود گله می‌کند که نمی‌تواند به وضوح دیدار معشوق را تجربه کند.