فصل ۱۶۹ عین‌القضات همدانی
عین‌القضات همدانی / لوایح / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
فردا عاشقان جمال او در بهشت انگشت گزان روند و در دوزخ انگشت زنان روند، در بهشت ذکرشان اَلْحُنّانُ الْمَنّانُ باشد در دوزخ ذکرشان اَلْقَهَّارُ الجَبَّارُ باشد زیرا که دانند که قهاری او از نعمت حجاب سازد و رحمت او از آتش بوستان کند چون در شاهد یافتند که نعمت این جهان را حجاب اهل نعمت کرد تا در غلبۀ نعمت از منعم محجوب شدند و دیدند که در عین آتش خلیل را بحضرت خود مکاشف گردانید تا بواسطۀ آن آتش گلستان گشت. ای درویش آن را که در نعمت هلاک کنند نعمت زحمت او شود و آن را که در آتش بخود مکاشف گرداند فردوساوگردد حکیم گوید:
با تو دل مسجدست و بی تو کنشت
بی تو دل دوزخست و با تو بهشت
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این متن، سخن از دو گروه عاشق و معشوق است که در روز قیامت بهشت و دوزخ را تجربه می‌کنند. عاشقان در بهشت به جایگاه رحمت و نعمت الهی می‌رسند و نام خداوند را با صفاتی چون "الحنان المنان" می‌برند. در حالی که در دوزخ، جبار بودن خدا را یاد می‌آورند. این اشاره به این دارد که انسان‌ها در زندگی خود با نعمت‌ها و مشکلات مواجه هستند و در نهایت، این حجاب نعمت‌هاست که آن‌ها را از خداوند دور می‌کند. در عین حال، آتش می‌تواند مسیر را به سوی نور و آگاهی باز کند. در نهایت، حکیم به تفاوت حال انسان‌ها در حضور یا غیاب خداوند اشاره می‌کند و اینکه با او بهشت و بدون او دوزخ است.