فصل ۲۸ عین‌القضات همدانی
عین‌القضات همدانی / لوایح / وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی)
عقل کدخدای سرای دنیا و آخرتست و روی دل در عشق بدین هر دو آوردن از معشوقی که این هر دو بنده دران راه اویند حجاب بود و آنچه آن گرم رو بگوشه چشم بهر دو باز ندید که ما زاغَ الْبَصَر وَ مَاطَغی.. سر این معنی است در ما زاغَ الْبَصَرُ تذرو رنگین عقل را شکارگاه باز عشق کردنست. و اللّه که در استغراق بعشق در دنیا و آخرت بچشم قبول دیدن بت پرستیدن است:
آنانکه ز جام عشق مستند هنوز
در تحت تصرف الستند هنوز
از دنیی و آخرت اگر آگاهند
در مذهب عشق بت پرستند هنوز
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
عقل به عنوان راهنمای زندگی و آخرت انسان‌هاست و عشق به معشوقی که هم در دنیا و هم در آخرت راهنمایی می‌کند، مسیری برای رسیدن به حقیقت است. آنچه که این مسیر را دشوار می‌کند، حجاب‌هایی است که در برابر دیدگان انسان قرار دارد. عشق واقعی، انسان را از گرفتاری‌های دنیا و آخرت آزاد می‌کند و در حقیقت، پرستش عشق به معنای رهایی و فهم عمیق است. آنانی که از جام عشق می‌نوشند، همچنان در کنترل دنیا و آخرت هستند و اگرچه از این دو آگاهند، در اصل در مذهب عشق به نوعی بت‌پرستی می‌پردازند.