فصل ۵۲ عینالقضات همدانی
عینالقضات همدانی / لوایح / وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی)
اگر اقبال و ادبار عشق در مکوّن و ظهور بود دانم که عشق در حال مکون با صولت تر و باقوتتر بود زیرا که کمین گاه او جان عاشق است چون در جان نهان شود درد بیغایت شود و الم بی نهایت گردد و این اقبال عشق است و ادبار عاشق و این حال تا آنگاه بود که عاشق زنده بجان بود و متحرک بارکان بود چون زندهبجانان شود و ازین مرتبه برگذرد آن شود عشق رخت بربندد و این ادبار عشق و اقبال عاشق است:
تا جان باشد عشق تو در جان باشد
در هستی آن قوت ارکان باشد
وانرا که بقای او بجانان باشد
او را بمدان که این بود آن باشد
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این متن، صحبت از ماهیت عشق و تأثیرات آن بر عاشق و معشوق است. عشق در حالت "مکون" (پنهانی) از قدرت و شدت بیشتری برخوردار است، زیرا در عمق جان عاشق قرار دارد و میتواند باعث درد و غم عمیق شود. این احساسات تا زمانی ادامه دارند که عاشق زنده و فعال باشد. اما زمانی که عاشق از این حالت عبور کند، عشق از او دور میشود و این دلیلی است که باید عشق را در درون حفظ کرد. در نهایت، عشق واقعی همانطور که در وجود انسان زنده است، باید در جان باقی بماند.