فصل ۵۳ عین‌القضات همدانی
عین‌القضات همدانی / لوایح / وزن: مفتعلن فاعلات مفتعلن فع (منسرح مثمن مطوی منحور)
عشق هرگز جمال خود بدیدۀ علم ننماید ونقد خود برو عرضه نکند زیرا که علم موجب خشیت است و عشق سبب تجاسر عشق را هر دو طرف در خرابی است و علم را هر دو طرف در عمارت و این سرّی عظیم است. آری چون علم بدیدۀ دانائی درنگرد آن چیز که بیند خواهد کهدر ملا آرد و او از آن چیز باز دهد و این معنی در عشق موجب بعد بود زیرا که بغیرت عشق تمام شود و در غیرت روا نبود که صفت جمال معشوق برملا باز دهد بدین سبب علم در عشق نامحرم می‌آید و عشق جمال خود بدو نمی‌نماید چنانکه گفته‌اند:
در عشق تو از ملامتم ننگی نیست
باپنجۀ آن ازین سخن جنگی نیست
این شربت عاشقی همه محرم راست
نامحرم را درین قدح رنگی نیست
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این متن، به تفاوت‌های عشق و علم پرداخته شده است. عشق هیچ‌گاه زیبایی خود را به علم نشان نمی‌دهد و نمی‌تواند آن را برای نمایش عرضه کند، چرا که علم باعث ترس و خشیت می‌شود و عشق موجب شور و شجاعت می‌گردد. در واقع، عشق و علم هر دو به نوعی در ساخت‌وساز و خرابی وارد می‌شوند. اگر دانشمند بخواهد زیبایی‌های عشق را به نمایش بگذارد، این کار باعث فاصله گرفتن از عشق می‌شود. همچنین، در عشق، نشان دادن صفات معشوق به غیرت نیاز دارد و علم در این رابطه نامحرمانه است. به همین دلیل، عشق زیبایی خود را به علم نمی‌نماید، زیرا عشق و علم دو دنیای متفاوت هستند. در نهایت، بیان می‌شود که در عشق، ملامت و سرزنش وجود ندارد و این احساس تنها برای عاشقان خالص است.