فصل ۵۶ عینالقضات همدانی
عینالقضات همدانی / لوایح / وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی)
عیب و عار در عالم عشق ممتنع الوجود است اگر پادشاه با گلخنی عشق آرد عیب نیست و اگر گدائی بر پادشاهی عشق بازد عیب نیست زیرا که عموم خلائق از آنجا که ذُروۀ اوج علوی ملکی است تا اینجا که حضیض سفلی شیطانیست همه عاشق کمال خودند برای ادراک اسرار غیب و روا بود که ایجاد همه را سبب همین بوده باشد وَلِذلِکَ خَلَقُهم. تا سر کُنْتُ کَنزاً مَخْفِیاً لَمْ اُعرَف ظاهرشود و آنچه در نوادر حکم نوشتست که بواسطۀ کتابت یک کلمۀ حیات و قدرت و علم و سمع و بصرو ارادت کاتب بی هیچ تاملی در دل بینندۀ این کلمۀ مکتوبه پدید آید بدین معنی قریبست:
در عشق دلا عیب و عواری نبود
وانجا که بود ز عشق عاری نبود
این جمله از آنست که مر عاشق را
در عالم عشق اختیاری نبود
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در عالم عشق، عیب و نقص وجود ندارد. چه پادشاهی به عاشقی بیفتد و چه گدایی، هیچکدام عیب محسوب نمیشود. زیرا تمامی موجودات به دنبال کمال خویش هستند و عشق به کمال، موجب آفرینش آنهاست. در واقع، عشق باعث میشود تا اسرار غیبی برملا شوند و این حس در جان عاشق برانگیخته شود. در عشق، هیچگونه نقصی وجود ندارد و عاشق به اختیار خود نمیتواند از این عشق جدا شود.