فصل ۶۱ عینالقضات همدانی
عینالقضات همدانی / لوایح / وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی)
عشق از توجه بوجهی مقدس است او روی در حسن و دلربائی و ملاحت و جان افزائی دارد و حسن و دلربائی و ملاحت و جان افزائی دانه و دام اوست پس بدین نسبت هرکه در جهانست غلام اوست و همگنان دانند که سر او را بقائی و فنا وجهی بود که از توجه مقدس بود وَیَبْقی وَجهُ ربِّکَ و چون او را توجهبوجهی نیست خود بجز وجه او هیچ وجه نیست کُلُّ مَنْ عَلَیها فانٍ.. کُلُّ شَیئٍ هالِک الّاوَجْهَهُ... انموذج این معنی در جهان کعبه است خلائق را در عبادات توجه بدو و او را بهیچ چیز توجه نه، پروانه را توجه بشمع و شمع را توجه بسوئی نه، روی همه بآفتاب و آفتاب را توجه بطرفی نه، عرش قبلۀ مقربان و عرش را قبله نه، محمد مقتدای همه و او را بکس اقتدا نه، وَقُل رَبِّ زِدْنی عِلْماً....
چون روی بیک سوی ندارد دل من
ماناکه همی روی ندارد دل من
در عشق چنان شدم که در معرفتت
گوئی که همی بوی ندارد دل من
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
عشق یک نوع توجه مقدس است که در آن زیبایی، دلربایی، و جان افزایی وجود دارد. این ویژگیها مانند دانه و دام عشق عمل میکنند و به همین دلیل هر کسی که در این دنیا هست، تحت تأثیر و غلام عشق است. هیچ چیزی جز عشق باقی نمیماند و در واقع همه چیز فناپذیر است. این مفهوم را در عبادت کعبه میبینیم که همه به سوی آن توجه دارند، در حالی که خود کعبه به هیچ چیز توجه ندارد. این اشاره به مراحل عشق و معرفت دارد که در آن شخص عاشق، به طور کامل در عشق غرق میشود تا جایی که فراموش میکند به سوی دیگری نگاه کند. در نهایت، خواستهی اصلی این است که در عشق و معرفت با خداوند ارتباط برقرار کنیم.