فصل ۸۷ عین‌القضات همدانی
عین‌القضات همدانی / لوایح / وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی)
بخش 1
آنچه دیدۀ عاشق در گریه بود آن از غیرت حقیقت وجود اوست برو و حقیقت وجود او که عشق صفت اوست از غیرت می‌خواهد تادیدۀ او از گریه سفید شود و از دیدن ناامید شود زیرا که داند که آن دیدار بدین دیده دریغ بود:
خوناب از آن همی ببارد چشمم
کاهلیّت دیدنت ندارد چشمم
و روا بود که از آن گرید تا خیره شود و نظر بر جمال آن دلربای نیفکند زیرا که بترسد که آن روی از نازکی بدین نظر مجروح شود چنانکه گفته‌اند:
بخش 2
من تیز در آن روی نیارم نگریست
ترسم که ز نازگی جراحت گردد
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
متن به بیان احساسات عمیق و عشق شاعرانه‌ای پرداخته است. عاشق در گریه کردن، به دلیل غیرت حقیقت وجود معشوق، احساس ناراحتی می‌کند و از این می‌خواهد که دیدن او از این حالت رهایی یابد. او می‌داند که دیدارش باید با چشم دل انجام شود و نه با چشم ظاهری، چرا که این عشق و زیبایی آن‌قدر ظریف است که ممکن است با نظر کردن آسیب ببیند. شاعر از نگرانی خود درباره نازکی و لطافت معشوق می‌گوید و به همین دلیل نمی‌تواند به او نگاه کند. او به طور کلی احساس عمیق و درد ناشی از دوری و زیبایی معشوق را توصیف می‌کند.