شمارهٔ ۲۱ - جواب قائم مقام از قطعه تقاضائی بره قائم مقام فراهانی
قائم مقام فراهانی / قصاید و قطعات / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
قطعه ای را که اوستاد عراق
در تقاضای بره فرماید
قطعه ای آن چنان که با دل و جان
کار سوهان و اره فرماید
نه همین دودمان آدم را
قطع عیش و مسره فرماید
بل که قطع حیات عالم را
کره بعد کره فرماید
توپ عباس شاه را ماند
که به کیهان مضره فرماید
خاصه وقتی که بانگ جوش و خروش
مره بعد مره فرماید
گر اجازت بود جوابش را
حاضر الوقت ذره فرماید
سزد ار قطعه ای چنین را شاه
صله از سوط و دره فرماید
یا به او آن چه کرده است نقیب
با ادیب معره فرماید
یا دهان جناب شاعر را
مملو از لای و خره فرماید
دره و کوه درد و کاهد
گر به کوه و به دره فرماید
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این قطعه به نقد و بررسی هنر و قدرت شاعری میپردازد. شاعر به اهمیت و تاثیری که یک «قطعه» (شعر) میتواند در زندگی و سرنوشت افراد و جوامع داشته باشد اشاره میکند. او میگوید که شعر باید به عمق احساسات و واقعیتها بپردازد و نه تنها عیش و خوشی را قطع کند، بلکه حیات کل جهان را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین اشاره به توپ عباس شاه به عنوان نمادی از قدرت و تأثیرات منفی آن میشود. در پایان، شاعر از ناپسندیهای جامعه و مشکلات موجود در آن سخن به میان میآورد و از اهمیت شعر و ادب در بیان این مسائل میگوید.