نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۲۷ - اشارت به سلوک سبیل عجز و مسکینی و ترک خودی و خودبینی حزین لاهیجی

حزین لاهیجی / صفیر دل / وزن: فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه)

اگر بنده را سربلندی رسد

ز مسکینی و مستمندی رسد

ز خودبینی، ابلیس مردود شد

کف خاک افتاده مسجود شد

نبینی که چون دانه افتد به خاک

بکوشند مهر و مه تابناک

کز افتادگی سرفرازش کنند

به صد ناز، با برگ و سازش کنند

طبایع شتابنده در اعتضاد

به خدمت کمر بسته باران و باد

مکن خودپرستی ز نابخردی

خدابنده گردی، ز ترک خودی

مجاهد اگر نفس امّاره کشت

کلید در فتح دارد به مشت

چه حاصل که صد خرقه برتن دری؟

خدا رس شوی چون ز خود بگذری

فزونی چو خواهی کم خویش گیر

ره این است، اگر سالکی پیش گیر

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این شعر به موضوع خودشناسی و تواضع پرداخته و بر اهمیت ترک خودپرستی تاکید دارد. شاعر اشاره می‌کند که اگر انسان به مسکینی و نیازمندی توجه کند و از خودبینی و غرور دوری کند، به عزت و سربلندی خواهد رسید. او به مثال دانه‌ای که به زمین می‌افتد و تلاش می‌کند تا به سمت آسمان برود، اشاره می‌کند و می‌گوید که باید از افتادگی ابزار رشد و سر بلندی را فراهم کرد. همچنین، شاعر بر اهمیت مجاهدت در برابر نفس اماره (نفسی که انسان را به بدی‌ها سوق می‌دهد) و لزوم گذشتن از خود برای رسیدن به خدا تأکید می‌ورزد. در نهایت، او به سالکان (سالکان راه عرفان) توصیه می‌کند که با مدیریت خود و ترک خودپرستی، به خداوند نزدیک شوند.