نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۲۹ حزین لاهیجی

حزین لاهیجی / ودیعة البدیعه / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)

هست میزان عبارت از معیار

پی تشخیص پایه و مقدار

تا بسنجند قدر اشیا را

صورتش مختلف بود ما را

ز اختلاف حقایق اعیان

وضع میزان شود مناسب آن

در قیامت نهند میزان را

سختن قدر و قیمت انسان را

تا بسنجد کم و زیاد همه

عمل و علم و اعتقاد همه

روز بازار حشر، این میزان

نیست جز فرد کامل انسان

تا ازو مر تو را چه مایه رسد

در موالات او چه پایه رسد

قرب و بعد تو از طریقت او

عدم اقتفا به سیرت او

هست نقص وکمال ذات تو را

حسنات است و سیئات تو را

پس نبی و وصی در امّت خوبش

هست میزان معدلت اندیش

لاجَرَم گفته اند آلِ رَسول

محک امتحان رد و قبول

که موازین معدلت ماییم

کاشف قدر و منزلت ماییم

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این متن به مفهوم "میزان" به عنوان معیاری برای تشخیص و سنجش ارزش و مقام انسان‌ها اشاره دارد. میزان در قیامت به عنوان معیاری برای ارزیابی اعمال، علم و اعتقادات انسان‌ها قرار می‌گیرد. این سنجش به تفاوت‌های حقایق اشیا بستگی دارد و در نتیجه، انسان کامل به عنوان معیار اصلی در این فرایند مطرح می‌شود. نبی و وصی، به عنوان نمایندگان از آل رسول، نیز به عنوان معیاری برای سنجش عدالت و ارزش انسان‌ها معرفی می‌شوند و نشان‌دهنده مقام و منزلت افراد هستند.