بخش ۹۰ - اشارة حرفیة الی الالف جامی
جامی / دفتر اول / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
«الف » اسم پیشتر از «با»
بود بسیار ظاهر و پیدا
«بی » چو آمد پدید الف در بسم
مختفی گشت همچو جان در جسم
بود پیش از وجود خلق جهان
سر وحدت چنانکه بود عیان
حکم کثرت چو یافت وصف ظهور
سر وحدت شد اندر آن مستور
نور وحدت ز کثرت ظاهر
گرچه بس ظاهر است و بس قاهر
لیک شیطان به مکر و زرق و حیل
پوشد آن را ز دیده احول
اینست آن سر که سایلی آگه
از نبی در حروف بسم الله
چون ز نا بودن «الف » پرسید
گفت شیطانش از میان دزدیدن
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی مفهوم الف و بسم الله می‌پردازد. در ابتدا، الف به عنوان چیزی بسیار واضح و مورد توجه مطرح می‌شود، اما وقتی در بسم الله قرار می‌گیرد، به نوعی مخفی و پنهان می‌شود. الف نمایانگر سر وحدت و حقیقت است؛ حال آنکه در دنیای کثرت و تنوع، این حقیقت در پس پرده می‌ماند. با وجود اینکه نور وحدت و حقیقت در کثرت قابل مشاهده است، ولی شیطان با فریب و حیله می‌تواند آن را از دید خدایان دور کند. در نهایت، نویسنده به داستانی اشاره دارد که نشان می‌دهد چگونه شیطان حقیقت الف را از بین می‌برد و به سرقت می‌برد.