بخش ۹۶ - در بیان آنکه حکم لعنت مخصوص به تالیان قرآن نیست بلکه هر عملی ناشی از عجب و ریا و سایر محبطات عمل می شود از این قبیل است جامی
جامی / دفتر اول / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
حکم لعنت ز فعل بی اخلاص
نیست با قاریان قرآن خاص
بس مصلی که در میان نماز
می کند بر خدای عرض نیاز
چون در صدق نیست باز بر او
می کند لعنت آن نماز بر او
این بود حال سایر قربات
چون صیام و قیام و حج و زکات
هر چه اخلاص نیست اکسیرش
گر زر ناب کم ز مس گیرش
چیست اخلاص آنکه کسب و عمل
پاک سازی ز شوب نفس دغل
نه در آن صاحب غرض باشی
نه ازان طالب عوض باشی
کیسه خود ازو بپردازی
سایه خود بر او نیندازی
حول خود از میانه برداری
قوت خود تمام بگذاری
حول و قوت ز فضل حق بینی
گل حکمت ز باغ حق چینی
بخشش محض بینی اش ز خدا
بر تو جاری شده ز وهب عطا
لیک با این همه خجل باشی
فعل ناکرده منفعل باشی
زانکه آن فعل گرچه فضل حق است
مبتنی بر قضای ما سبق است
مظهر آن تویی و در ظاهر
ساری احکام مظهر و سایر
گرچه خالیست فعل حق ز خلل
ناقص آمد عمل ز نقص محل
آب باران که فصل فروردین
آمد از آسمان به سوی زمین
بود شیرین ولی به عرصه دشت
شور شد چون به خاک شوره گذشت
بود جان بخش بوی باد شمال
که وزید از مهب لطف و جمال
بر بیابان گرم کرد مرور
یافت اسم سموم و نعت حرور
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی مفهوم اخلاص در اعمال عبادی میپردازد و تأکید میکند که اعمالی مانند نماز، روزه، حج و زکات باید با خلوص نیت انجام شوند. نویسنده بیان میکند که اگر در انجام این اعمال، اخلاص وجود نداشته باشد، آنها برای فرد فاقد ارزش خواهند بود و در واقع ممکن است موجب لعنت او شوند. اخلاص به معنای پاکسازی نیت از اغراض شخصی و تمایلات نفسانی است. باید اعمال را بدون انتظار پاداش یا در نظر گرفتن منفعت شخصی انجام داد. همچنین، تأکید میشود که حتی اگر عمل به ظاهر درست باشد، اگر نیت خالص نباشد، آن عمل ناقص و بیارزش است. برای مثال، بارانی که از آسمان میبارد، اگر به خاک شورهزار برسد، طعم تلخی به خود میگیرد و این نشان میدهد که کیفیت عمل نیز به شرایط و نیت فرد وابسته است. در نهایت، بر اهمیت خجالت و افتادگی در برابر خداوند و عدم تظاهر به اعمال نیک تأکید شده است، زیرا هر عمل اگرچه به ظاهر درست باشد، ممکن است به خاطر نیتهای ناخالص، ناقص و غیرمؤثر باشد.