بخش ۶۳ - حکایت سؤال و جواب حکیم که حلال زاده کیست و نشانه آن چیست جامی
جامی / سلامان و ابسال / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
از حکیمی کرد شاگردی سؤال
کای مهندس کیست فرزند حلال
گفت آن کو عاقبت گردد شبیه
با پدر گر بخرد است و گر سفیه
چند روزی گر نماند با پدر
عاقبت خود را رساند با پدر
ور نه حال او بر این معنی گواست
دست از او بگسل که فرزند زناست
آن گیا کز خوید گندم خاسته ست
خوید گندم را به خود آراسته ست
گرچه می ماند به وی آغاز کار
چون رسد وقت درو در کشتزار
دانه اش گوید که او نی گندم است
نعت و نام گندمی از وی گم است
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این شعر، حکیم به شاگردش می‌آموزد که فرزند حلال و اصل، به شخصیت و رفتار او در آینده بستگی دارد. اگر فرزندی مدت زیادی با پدرش باشد و راه او را درک کند، در نهایت به او شبیه خواهد شد. اما اگر فرزند از پدر جدا شود و در مسیر نادرستی قدم بگذارد، نشان از این دارد که او فرزند نامشروع است. همچنین در ادامه، به تصویرسازی دانه‌ای از گندم اشاره می‌شود که اگرچه در ابتدا به نظر می‌رسد که محصول خوبی است، اما در زمان برداشت مشخص می‌شود که در واقع دانه گندم نیست و از نظر اصل و نژاد چیزی ندارد. در کل، پیام این شعر این است که ریشه و تربیت در شکل‌گیری شخصیت انسان نقش اساسی دارد.