بخش ۱۹ - فخرالدین اسعد گرگانی جامی
جامی / روضهٔ هفتم (در شعر و بیان شاعران) / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
فخری جرجانی - رحمه الله تعالی - از اماثل و افاضل روزگار است میزان کمال فضل و دقت شعر وی کتاب ویس و رامین است و آن در این روزگار مهجور و نایاب، و این چند بیت از مواضع متعدد آن کتاب است:
خوش است این نکته از گیتی شناسان
که باشد جنگ بر نظاره آسان
مرا آن طشت زرین نیست درخور
که دشمن خون من بیند بدو در
نباشد مار را بچه بجز مار
نیارد شاخ بد جز تخم بدبار
نباشد خوش سفر در تندرستی
نگر تا چون بود در رنج و سستی
گل و نرگس نکو باشد به دیدن
ولیکن تلخ باشد در چشیدن
گناه بوده بر مردم نهفتن
بسی نیکوتر از نابوده گفتن
مثال پادشه چون آتش آمد
به طبع آتش همیشه سرکش آمد
اگر با زور پیل و طبع شیری
مکن با آتش سوزان دلیری
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
فخری جرجانی یکی از بزرگان و شاعران عصر خود است که کمال و دقت شعر او در کتاب "ویس و رامین" نمایان است. این کتاب در حال حاضر کم یاب و مهجور است. در اشعارش به مسائلی چون جنگ و آزار دشمن، ناپاکی زاد و ولد، پرخاشگری و تفاوت بین زیبایی ظاهری و تلخی واقعی اشاره می‌کند. او بر این باور است که گناه نهفتن حقایق از بیان آن‌ها بهتر است و همچنین به قدرت و خطر آتش به عنوان نمادی از پادشاهی هشدار می‌دهد. در نهایت، او به مخاطب می‌آموزد که در برابر هیجان و خشم آتشین، نباید دلیری و شجاعت اوج گیرد.