نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۲۱ - نظامی جامی

جامی / روضهٔ هفتم (در شعر و بیان شاعران) / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)

نظامی - رحمه الله تعالی، وی از گنجه است و فضایل و کمالات وی روشن، احتیاج به شرح ندارد آنقدر لطایف و دقایق و حقایق که در کتاب پنج گنج درج کرده است کس را میسر نیست بلکه مقدور نوع بشر نیست و بیرون از آن کتاب از وی شعر کم روایت کرده اند و این غزل از سخنان وی است:

جو به جو محنت من زان رخ گندمگون است

که همه شب رخ چون کاهم ازان پرخون است

دانه گندم او سنبل تر دارد بار

کمترین خوشه او سنبله گردون است

من نخوردم بر ازو صبرم ازو گندم خورد

کز بهشت در او چشم رهی بیرون است

از ترازوی دو زلفش چو جوی مشک خرم

گندمی خواهم افزون که سخن موزون است

من چو گندم شده ام از غم او دل به دو نیم

وین غم او را به یکی جو که نظامی چون است

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

نظامی، شاعر بزرگ گنجه، دارای فضایل و کمالات زیادی است که نیازی به شرح ندارد. او در کتاب "پنج گنج" لطایف و دقایق بسیاری را به تصویر کشیده است که فراتر از توان بشر است. این غزل از او بیانگر عواطف عمیق اوست؛ او از محنت خود سخن می‌گوید و عشقش به یک زن را با نماد گندم و زیبایی او توصیف می‌کند. نظامی احساس می‌کند که غم عشق او، روحش را دو نیم کرده است و به دنبال گندم بیشتری است که نماد سخن موزون و دلنشین باشد. غزل به زیبایی عواطف و دردهای عاشقانه او را به تصویر می‌کشد.