نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

شمارهٔ ۵۴ - فی السّفینة الصاحب نظام الدّین کمال‌الدین اسماعیل

کمال‌الدین اسماعیل / قطعات / وزن: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)

درین سفینه نگه کن به چشم معنی بین

که رشک لعبت مانیّ و صورت چینست

سفینه چیست؟ غلط می کنم که دریاییست

که دست عقل ز اطراف آن گهر چینست

ز پای تا سر او یک بیک تأمّل کن

ببین چگونه همه نغز و خوب آیینست

ز بس که عنبر و مشکست توده بر توده

دماغ دانش از اندیشه عنبر آگینست

مفّرحیست ز بهر روان غمزدگان

که جدّ و هزلش معجون تلخ و شیرینست

مگیر خرده که مدح و هجای او بهم است

که در کتاب خدا آفرین و نفرینست

دقیقهای معانیش در لباس حروف

چو در سیاهی شب روشیّ پروینست

عروس معنی در کله های الفاظش

چو حور عین شده اند در لباس مشکینست

ز گونه گونه سخنهای تازه و تر او

بدست فضل و هنر دستة ریاحینست

محدّث عقلا و انیس عشّاقست

ندیم خاوت و نزهتگه سلاطینست

سفینه ها را در بحر دیده اند بسی

سفینه یی که در و بحرها بود اینست

شناسد آن که شناسد که هر یکی لفظش

ز روی ذوق سز ای هزار تحسینست

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این شعر به بررسی و توصیف زیبایی‌ها و عمق معانی یک اثر ادبی می‌پردازد. شاعر از سفینه‌ای سخن می‌گوید که نماد عقل و دانش است و تأکید می‌کند که زیبایی‌های این اثر چنان است که هر نگاهی به آن می‌تواند تحسین آن را برانگیزد. او به این نکته اشاره دارد که در این اثر، معانی و مضامین به شکل عمیق و زیبا در قالب کلمات و حروف جا داده شده‌اند، و هر کلمه این اثر می‌تواند جای تحسین و بررسی داشته باشد. شاعر همچنین به شیرینی و تلخی مفهوم اشاره می‌کند که در کنار هم آمده‌اند و از این ترکیب به جذابیت اثر می‌افزاید. در نهایت، او با تأکید بر تنوع و تازگی سخنان اثر، آن را به مثابه جواهری ارزشمند در دریای ادبیات معرفی می‌کند.