شمارهٔ ۲۶۸ - در هجو رشید وطواط خاقانی
خاقانی شروانی / قطعات / وزن: فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مسدس مخبون محذوف)
این غَر غَرچه جغد دمن است
نیست او را چو همای اصل کریم
چون کلاغ است نجس خوار و حسود
چون خروس است زناکار و لئیم
هست چون قمری طناز و وقیح
هست چون طوطی غماز و ندیم
چون عقاب‌الجور آرندهٔ جور
چون غُراب‌البیْن آرندهٔ بیم
نیست در قصر شهان شاهین‌وار
هست بر کنگره‌ها کُنگُر دیم
نیست طغرل شرف و عنقا نام
هست هدهد لقب و کرکس خیم
گه چو دمسیجک از شاخ به شاخ
گاه چون شب‌پرک از تیم به تیم
رهبر دیو چو طاووس مدام
مایهٔ فسق چو عُصفور مقیم
تا که خاقانی بلبل سخن است
اوست چون باشه گهِ باد عقیم
بس که شد دشمن این باز سپید
تاش چون زاغ سیه گشت گلیم
زود بی‌نام به شمشیر ملک
سر او چون دُم خَطّاف دو نیم
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن درباره‌ی برخی پرندگان است که از ویژگی‌ها و صفات آن‌ها سخن می‌گوید. به طور کلی، جغد به عنوان نماد منفی و حسود معرفی شده و به نوعی لهجه‌ی طعنه‌آمیز به دیگر پرندگان می‌پردازد. همچنین، ویژگی‌هایی چون زناکاری، حسادت و ناتوانی پرندگان مختلف مانند کلاغ، خروس، قمری و طوطی را برمی‌شمارد و به تضاد میان آن‌ها و پرندگان با شرافت بیشتر مانند طوطل و شاهین اشاره می‌کند. در نهایت به تحقیر و دشمنی برخی از آن‌ها نسبت به پرندگان دیگر می‌پردازد و حکایتی تلخ از یک جامعه ظالمانه و بد اخلاق را به تصویر می‌کشد.