نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

شمارهٔ ۶۷ - در شرح شکایت منوچهری

منوچهری دامغانی / قصاید و قطعات / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)

گاه توبه کردن آمد از مدایح و ز هجی

کز هجی بینم زیان و از مدایح سود نی

گر خسیسانرا هجی گویی، بلی باشد مدیح

گر بخیلانرا مدیح آری، بلی باشد هجی

روزگاری پیشمان آمد، بدین صنعت همی

هم خزینه، هم قبیله، هم ولایت، هم لوی

از میان خانهٔ کعبه فرو آویختند

شعر نیکو را به زرین سلسله پیش عزی

امرؤ القیس و لبید و اخطل و اعشی قیس

برطللها نوحه کردندی و بر رسم بلی

ما همه بر نظم و شعر و قافیه نوحه کنیم

نه بر اطلال و دیار و نه وحوش و نه ظبی

بو نواس و بو حداد و بوملیک، ابن البشیر

بو دواد و بن درید و ابن احمر، یافتی

آنکه گفته‌ست «آذنتنا» آنکه گفت «الذاهبین»

آنکه گفت «السیف اصدق» آنکه گفت« ابلی الهوی»

بوالعلاء و بوالعباس و بوسلیک و بوالمثل

آنکه از ولوالج آمد آنکه آمد از هری

از حکیمان خراسان، کو شهید و رودکی

بوشکور بلخی و بوالفتح بستی هکذی

گو بیاید و ببینید این شریف ایام را

تا کند هرگز شما را شاعری کردن کری؟

روزگاری کان حکیمان و سخنگویان بدند

بود هر یک را به شعر نغز گفتن اشتهی

اندرین ایام ما بازار هزلست و فسوس

کار بوبکر ربابی دارد و طنز جحی

هر کرا شعری بری، یا مدحتی پیش آوری

گوید این یکسر دروغست ابتدا تا انتهی

گر مدیح و آفرین شاعران بودی دروغ

شعر حسان بن ثابت کی شنیدی مصطفی

بر لب و دندان آن شاعر که نامش نابغه

کی دعا کردی رسول هاشمی خیرالوری

شاعری عباس کرد و طلحه کرد و حمزه کرد

جعفر و سعد وسعید و سید ام القری

ور عطا دادن به شعر شاعران بودی فسوس

احمد مرسل ندادی کعب را هدیه ردی

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

شاعر در این متن از توبه خود نسبت به مدح و ستایش شخصیت‌ها سخن می‌گوید و از زیان‌های هجی (ستایش بی‌مورد) و عدم سود آن صحبت می‌کند. او به این نکته اشاره می‌کند که برای افراد بی‌چیز یا بخیل، هجایی گفتن ممکن است مناسب باشد، ولی خود او از این کار خسته شده است. شاعر به یاد می‌آورد که در گذشته شاعران بزرگ مانند امرؤ القیس و دیگران بر روی شعر و قافیه توجه داشتند، در حالی که اکنون بازار شعرهای بی‌محتوا و طنز را می‌بیند. او به تردید خود درباره صداقت در شعرهای مدح اشاره می‌کند و از بی‌اعتباری برخی شاعران معاصر سخن می‌گوید. در نهایت، او به شاعرانی چون حسان بن ثابت و نابغه اشاره کرده و از ویژگی‌های آن‌ها می‌گوید که در مدح پیامبر اکرم (ص) و دیگر شخصیت‌های بزرگ به درستی عمل کرده‌اند.