بخش ۱۸ - قرار گرفتن دل در جانب چپ ملا احمد نراقی
ملا احمد نراقی / مثنوی طاقدیس / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
سینهات را روشنی بینی ز راست
هم گشادش را از آنجا ابتداست
وسعتی در سینه بینی از یمین
کاندران هفت آسمان باشد دفین
در یمین سینهات این انبساط
بنگری چپ را بود سمالخیاط
ظلمت چپ آن زمان نی بیش شد
تنگیاش نی بیشتر از پیش شد
لیک پیش صحت و نور یمین
تنگی ظلمت شود چپ را قرین
چون مقابل با یمین آمد یسار
زین سبب دل را یسار آمد قرار
تا بود آیینهٔ دل رو برو
یا نگارستان آن ملک نکو
هین نکویی چونکه مظهر دل بود
باید اول سوی دل روشن بود
همچنانکه صورت خوب نکو
مینماید از سوی آیینه رو
زانکه آیینه خود از دیده جداست
آینه مر دیدها را رهنماست
دل ولی هم آینه هم دیده است
نقشها را سر به سر خود دیده است
دل بود چون آینه چشم ای همام
نقشها را روبرو بیند تمام
هرچه بینی مظهرش باشد بصر
بینیاش لیکن مقابل ای پسر
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این شعر، شاعر به توصیف سینه و دل انسانی میپردازد و میگوید که سینه مانند مکانی وسیع است که نور و روشنی در آن وجود دارد. سمت راست سینه به نور و وسعت اشاره دارد و سمت چپ به تیرگی و تنگی؛ این تضاد نشاندهندهی درون انسان است. شاعر تأکید میکند که دل بهعنوان آینهای عمل میکند که تمام جلوهها و تصاویر را منعکس میکند. وقتی دل روشن و مثبت باشد، تنگی و تیرگی کمتر میشود و در مقابل، اگر سایهای بر دل باشد، آرامش و روشنی کاسته میشود. نهایتاً، شاعر میگوید که برای دیدن زیباییها و واضح بودن تصاویر در دل، باید دل به نور و روشنی متصل شود، زیرا دل نهتنها آیینه است، بلکه ناظر جهان نیز هست و همه چیز را در خود میبیند.