بخش ۱ - گفتار در آفرینش جهان سرایندهٔ فرامرزنامه
سرایندهٔ فرامرزنامه / فرامرزنامه / وزن: فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه)
از آغاز باید که دانی درست
سر مایه گوهران از نخست
که یزدان ز ناچیز چیز آفرید
بدان تا توانایی آمد پدید
وزو مایه گوهر آمد چهار
به آن چهار گشته جهان استوار
یکی آتشی بر شده تابناک
میان باد و آب از بر تیره خاک
نخستین که آتش زجنبش دمید
زگرمیش پس خشکی آمد پدید
وز آن پس ز آرام سردی نمود
ز سردی همان باز تری فزود
چو این چار گوهر به جای آمدند
ز بهر سپنجی سرای آمدند
چنین است فرجام کار جهان
نداند کسی آشکار و نهان
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به توضیح درباره‌ی آفرینش و عناصر بنیادی جهان می‌پردازد. از ابتدا تأکید می‌کند که خداوند از ناچیزی، چیزهای ارزشمند و اولیه را آفرید تا توانایی‌ها ظهور کنند. این عناصر چهارگانه شامل آتش، باد، آب و خاک هستند که بر اساس ویژگی‌هایشان جهان را ایجاد کرده‌اند. آتش تابان، سپس باد و آب به وجود آمدند و از این ترکیب‌ها، گرما و سردی پدیدار می‌شوند. در نهایت، اشاره می‌کند که این عناصر به کائنات شکل می‌دهند و هیچ‌کس از سرنوشت و راز کارهای جهان آگاهی کاملی ندارد.