نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۲۳ - حذر از ناجنس حکیم نزاری

حکیم نزاری قهستانی / دستورنامه / وزن: فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه)

مکن تا توانی به ناجنس میل

منه خانه بنیاد بر راهِ سیل

بود صحبت ناسزا فی‌المثل

چو مستی که افعی نهد در بغل

ز جاهل بترس این مثل هم خوش است

که در زیر خاکسترش آتش است

حذر کن ز هم صحبتِ ناپسند

که از تَخم حنظل محال است قند

چو ضایع کنی بهرۀ روزگار

پشیمانی آن‌گه نیاید به کار

حریفی مکن با فراتر نشین

وگرنه به حسرت بر آذر نشین

به صابون بشوی از فرومایه دست

وز آن که‌الفتش با فرومایه هست

فرومایه را رَه مده زینهار

که هرگز به خیرت نیاید به کار

به کُل از حریفِ مُعَربد ببُر

که از خود ندارد خبر چون شتر

بدان تا بدانی که معنیِ دوست

حریفِ وفادارِ پاکیزه خوست

دو مشکل بود هر دو در در کثیف

که بد مست و بد خفت باشد حریف

ازین هر دو واجب‌ شناس احتراز

وگر نه مکن کار بر خود دراز

اگر عاجز آیی به دفع بلا

به دستِ جنونی شوی مبتلا

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این متن هشدارهای اخلاقی در مورد انتخاب هم‌صحبت و دوستی را بیان می‌کند. شاعر به ما می‌آموزد که از همراهی با افراد ناپسند و فرومایه پرهیز کنیم، زیرا آنها نمی‌توانند برای ما خیری به ارمغان بیاورند و تنها باعث پشیمانی می‌شوند. همچنین تاکید می‌شود که دوستی واقعی باید پاکیزه‌خو و وفادار باشد. با انتخاب نادرست هم‌صحبت، ممکن است در زندگی دچار مشکلات و ناراحتی‌های زیادی شویم. در نهایت، به این نکته اشاره می‌شود که اگر تحت فشار قرار گرفتیم، باید با هوشیاری و عقل خود عمل کنیم تا دچار جنون و مشکلات بزرگ‌تر نشویم.