بخش ۱۴ عمان سامانی
عمان سامانی / گنجینة الاسرار / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
در انتقال از عالم وجد و شوق دورجوع به مطلب بر مشرب اهل ذوق گوید
باز آن گوینده گفتن ساز کرد
وز زبان من حدیث آغاز کرد
هل زمانی تا شوم دمساز خویش
بشنوم با گوش خویش آواز خویش
تا ببینم اینکه گوید راز، کیست؟
از زبان من سخن پرداز کیست؟
این منم یا رب چنین دستانسرا
یا دگر کس می‌کند تلقین مرا؟!
این منم یارب بدین گفتار نغز
یا که من چون پوستم گوینده، مغز؟
شوخ شیرین مشرب من، کیستی؟
ای سخنگوی از لب من، کیستی؟
قصه‌یی مطلوب می‌گویی، بگو
نکته‌یی مرغوب می‌گویی، بگو
زود باشد کاین می پر مشعله
عارفان را جمله سوزد، مشغله
رهروان زین باده مستی‌ها کنند
خودپرستان، حق‌پرستی‌ها کنند
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این متن شاعر به بیان حالتی از شوق و وجد پرداخته و از گوینده‌ای صحبت می‌کند که در حال بیان حدیثی و رازی است. شاعر می‌خواهد درک کند که آیا این سخنان از خود اوست یا از زبان شخص دیگری است که به او تلقین می‌کند. او به جستجوی حقیقت و رازهای عمیق‌تری می‌پردازد و سؤالاتی می‌سازد درباره هویت گوینده و محتوای سخنان. همچنین، به تأثیر این گفتار و می‌نوشته بر عارفان و رهروان اشاره می‌کند که در حال مستی و سرمستی از الوهیت و عرفان هستند. شاعر به دنبال دریافت نکات مطلوب و مرغوب است و خواهان داستان‌ها و حقیقت‌های عمیق‌تری است که می‌توانند به آنها برسند.