بخش ۲۰ - شریعت و حقیقت ابوعلی عثمانی
ابوعلی حسن بن احمد عثمانی / باب سوم
و از آن جمله شریعت و حقیقت است شریعت امر بود بالتزام بندگی و حقیقت مشاهدت ربوبیّت بود، هر شریعت کی مؤیّد نباشد بحقیقت پذیرفته نبود و هر حقیقت که بسته نبود بشریعت با هیچ حاصل نیاید و شریعت بتکلیف خلق آمدست و حقیقت خبر دادن است از تصریف حق، شریعت پرستیدن حقست و حقیقت دیدن حق است، شریعت قیام کردن است بآنچه فرمود، و حقیقت دیدن است آنرا که قضا و تقدیر کردست و پنهان و آشکارا کردست.
از استاد ابوعلی دقّاق شنیدم گفت اِیّاکَ نَعْبُدُ نگاهداشتن شریعت است و ایّاکَ نَسْتَعینُ اقرار بحقیقت.
و بدانک حقیقت شریعت است از آنجه که واجب آمد بفرمان وی و حقیقت نیز شریعت است از آنجا که معرفت، بامر او واجب آمد.
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
شریعت و حقیقت دو جنبه از دین هستند. شریعت به معنای اطاعت و بندگی است، در حالی که حقیقت به مشاهده و شناخت خداوند اشاره دارد. هر شریعتی که توسط حقیقت تأیید نشود، معتبر نیست و هر حقیقی که با شریعت سازگار نباشد، به جایی نمیرسد. شریعت برای هدایت انسانها به منظور انجام وظایف خلقی آمده و حقیقت نیز به معنی شناخت و درک خداوند است. استاد ابوعلی دقاق میگوید که "ایاك نعبد" نماد نگهداشتن شریعت و "ایاك نستعین" بیانگر اقرار به حقیقت است. به بیان دیگر، هر دو جنبه به یکدیگر وابستهاند و معرفت به فرمان خداوند واجب است.