نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۹۹ - عبدالخالق غجدوانی بخارایی رضاقلی خان هدایت

رضاقلی خان هدایت / روضهٔ اول در نگارش احوال مشایخ و عارفین / وزن: مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی)

بخش 1

مقدم سلسلهٔ خواجگان و مسلم زمرهٔ زیرکان. از خلفای شیخ ابویوسف همدانی. مولد و مدفن اوده غجدوان ازولایات بخارا و آن دهی است بزرگ بر شش فرسنگی بخارا واقع است. نام والد او شیخ عبدالجلیل و از علما بوده. گویند عبدالخالق به صحبت خضرؑرسیده. در فصل الخطاب مذکور است که روش خواجه عبدالخالق در طریقت حجت است و مقبولِ فِرَق افتاده. غرض، شیخ از متقدمین سلسلهٔ نقشبندیه و آن سلسله را به وی افتخار است. شرح حالش در کتب مسطور است و این دو رباعی به نام وی مشهور است:

اگر در دلت از کسی شکایت باشد

دردِ دل تو ازو به غایت باشد

رباعی

زنهار به انتقام مشغول مشو بد را بدی خویش کفایت باشد

٭٭٭

بخش 6

چون می‌گذرد عمر کم آزاری به

چون می‌دهدت دست، نکوکاری به

چون کشتهٔ خود به دست خود می‌دروی

تخمی که نکوتر است اگر کاری به

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

مقدمه‌ای بر سلسله خواجگان و مسلم زمره زیرکان به زندگی شیخ ابویوسف همدانی و والدش شیخ عبدالجلیل اشاره دارد. شیخ ابویوسف در اوده غجدوان، نزدیک بخارا به دنیا آمده و به عنوان یکی از علمای برجسته شناخته می‌شود. او به همراه خواجه عبدالخالق، که به عرفان و طریقت معروف است، در سلسله نقشبندیه جایگاهی ویژه دارد. در ادامه، دو رباعی مشهور از او ذکر شده که مفاهیم آن‌ها به محکوم کردن انتقام و تمرکز بر نیکوکاری اشاره دارد.