نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۸۷ - کاشفی سبزواری رضاقلی خان هدایت

رضاقلی خان هدایت / روضهٔ دوم در ذکر فضلا و محقّقین حکما / وزن: مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن (منسرح مطوی مکشوف)

و هُوَ زبدة الحکماء و قدوة العرفاء مولانا کمال الدّین حسین الواعظ. فاضلی یگانه و عالمی مشهور زمانه. به تحقیق در علوم نجوم و انشاء و فنون عربیه اعلم عهد خود بود. به صوتی خوش و آهنگی دلکش خلایق را موعظه و نصیحت می‌نمود. معانی آیات قرآنی و احادیث نبویّهؐرا به عبارات لایقه و اشارات رایقه بیان می‌ساخت. در هرات با مولانا جامی ملاقات کرد و مصاهرت جامی را پذیرفت و مولانا فخرالدّین علی از او متولد شد. غرض، او را تصانیف نیکوست. مِنْجمله جواهر التّفسیر و لبّ لباب کتاب مثنوی مولوی نیز از اوست و مواهب علیه هم ازکتب وی است. در اخلاق نیز تصنیف دارد. تفصیل حالات او در تواریخ مفصّلاً مسطور است. مدتها در نیشابور موعظه می‌کرده و واعظ بوده و این بیت از آن جناب است:

چون که خوشی‌های دهر باقی و پاینده نیست

از خوشی‌اش خوشدلی هیچ خوشاینده نیست

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

مولانا کمال الدین حسین الواعظ فاضلی، از بزرگ‌ترین دانشمندان و حکیمان زمان خود، در زمینه‌های نجوم، انشاء و فنون عربی مهارت داشت. او به صدای خوش و آهنگ دلنشین خود به تفسیر آیات قرآن و احادیث پیامبر می‌پرداخت و با عبارات قابل فهم، معانی عمیق آن‌ها را بیان می‌کرد. حسین الواعظ در هرات با مولانا جامی ملاقات کرد و پس از آن، مولانا فخرالدین علی، فرزند او به دنیا آمد. او آثار ارزنده‌ای نظیر "جواهر التفسیر" و "لب لباب کتاب مثنوی" داشته است و در زمینه اخلاق نیز نوشته‌هایی دارد. همچنین، او مدتی در نیشابور به موعظه و وعظ مشغول بود. یکی از ابیات مشهور او به این مضمون است که خوشی‌های دنیا دائمی نیستند و نباید به آن‌ها توجه کرد.