غزل شمارهٔ ۸۹۹ مولانا
مولانا / غزلیات / وزن: مفتعلن فاعلات مفتعلن فع (منسرح مثمن مطوی منحور)
یار مرا عارض و عذار نه این بود
باغ مرا نخل و برگ و بار نه این بود
عهدشکن گشته‌اند خاصه و عامه
قاعده اهل این دیار نه این بود
روح در این غار غوره وار ترش چیست
پرورش و عهد یار غار نه این بود
سیل غم بی‌شمار بار و خرم برد
طمع من از یار بردبار نه این بود
از جهت من چه دیگ می‌پزد آن یار
راتبه میر پخته کار نه این بود
دام نهان کرد و دانه ریخت به پیشم
کینه نهان داشت و آشکار نه این بود
ناصح من کژ نهاد و برد ز راهم
شرط امینی و مستشار نه این بود
در چمن عیش خار از چه شکفته‌ست
منبت آن شهره نوبهار نه این بود
شحنه شد آن دزد من ببست دو دستم
سایسی و عدل شهریار نه این بود
مهل ندادی که عذر خویش بگویم
خوی چو تو کوه باوقار نه این بود
می‌رسدم بوی خون ز گفت درشتش
رایحه ناف مشکبار نه این بود
نوش تو را ذوق و طعم و لطف نه این بود
وان شتر مست خوش عیار نه این بود
پیش شه افغان کنم ز خدعه قلاب
زر من آن نقد خوش عیار نه این بود
شاه چو دریا خزینه‌اش همه گوهر
لیک شهم را خزینه دار نه این بود
بس که گله‌ست این نثار و جمله شکایت
شاه شکور مرا نثار نه این بود
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این غزل، شاعر به بیان ناامیدی و ناکامی در روابط و وضعیت خود می‌پردازد. او به وفاداری یار اشاره می‌کند و می‌گوید که آنچه از او انتظار داشته، برآورده نشده است. مراسم و عهد و پیمان‌های گذشته مورد انتقاد قرار می‌گیرد و شاعر از رنج و غم فراوانی که گیلان او را گرفته، شکایت دارد. او به تضاد میان زیبایی‌ها و نقاط ضعف زندگی خود اشاره می‌کند و از خیانت و نیرنگ دیگران گله‌مند است. در نهایت، شاعر با بیان عواطف خود، به نقد جامعه و شرایط پیرامونش می‌پردازد و می‌گوید که آنچه در زندگی می‌گذرد، مطابق با آنچه که باید باشد، نیست.