نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

غزل شمارهٔ ۲۹ سعدی

سعدی شیرازی / غزلیات / وزن: فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)

روی در مسجد و دل ساکن خمار چه سود؟

خرقه بر دوش و میان بسته به زنار چه سود؟

هر که او سجده کند پیش بتان در خلوت

لاف ایمان زدنش بر سر بازار چه سود؟

دل اگر پاک بود خانهٔ ناپاک چه باک

سر چو بی‌مغز بود نغزی دستار چه سود؟

چون طبیعت نبود قابل تدبیر حکیم

قوت ادویه و ناله بیمار چه سود؟

قوت حافظه گر راست نیاید در فکر

عمر اگر صرف شود در سر تکرار چه سود؟

عاشقی راست نیاید به تکبر سعدی

چون سعادت نبود کوشش بسیار چه سود؟

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این شعر به نقد ظاهرسازی و ریاکاری در دینی و معنوی می‌پردازد. شاعر می‌گوید که داشتن ظاهری نیکو (مثل حضور در مسجد و پوشیدن لباس مذهبی) بدون داشتن دل پاک و ایمان واقعی فایده‌ای ندارد. همچنین، سجده کردن در خلوت و در برابر بت‌ها نشان‌دهنده عدم صداقت است. شاعر بر این باور است که اگر دل انسان پاک باشد، آثار ناپاکی بر آن تأثیر نخواهد گذاشت. او به تعبیری می‌گوید که اگر تفکر و اندیشه با عمق و حکمت همراه نباشد، همه تلاش‌ها بی‌فایده خواهد بود. در نهایت، شاعر تأکید می‌کند که عشق واقعی با تکبر سازگار نیست و تلاش‌های بی‌نتیجه برای رسیدن به سعادت هم هیچ سودی نخواهد داشت.