نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

غزل شمارهٔ ۳۱۱ صائب

صائب / غزلیات / وزن: مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)

به قدر رم ازین عالم، توانی آرمید آنجا

که اینجا هر که سستی کرد نتواند رسید آنجا

رواجی نیست در محشر عبادات ریایی را

به سیم قلب نتوان ماه کنعان را خرید آنجا

هلال جام می هر جا نماید گوشه ابرو

ز خجلت پشت سر خارد به ناخن ماه عید آنجا

در اقلیم مدارا ضعف بر قوت بود غالب

به مویی می توان کوه گرانی را کشید آنجا

میاسا از گرستن گر وصال کعبه می خواهی

که باشد جامه احرام از چشم سفید آنجا

به غربال بصیرت پاک گردان دانه خود را

که هر تخمی که کاری، یک به یک خواهد دمید آنجا

اگر بر دفتر عصیان، خط باطل کشی اینجا

نخواهی بر زمین از شرمساری خط کشید آنجا

ز خشکی، خرده ای کز تنگدستان در گره بستی

عرق خواهد شد و بر چهره ات خواهد دوید آنجا

اگر اینجا گشایی عقده ای از کار محتاجان

در جنت به رویت باز گردد بی کلید آنجا

نسازی تا به خون چون لاله اینجا چهره را رنگین

ز جوی شیر نتوان کاسه ها بر سر کشید آنجا

ره بی منتهای عشق دارد جذبه ای صائب

که نتواند شکار وحشی از دنبال دید آنجا

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این ابیات به بیان تفاوت‌های دنیای مادی با دنیای معنوی و آخرت می‌پردازد. شاعر بر این نکته تأکید می‌کند که هر کس در این دنیا کم‌کاری کند، نمی‌تواند به مقام‌های والای معنوی دست یابد. عبادات ریاکارانه در آنجا جایی ندارند و قلب‌های پاک و صادق ارزش بالایی دارند. در دنیای معنوی، ضعف و قوت به طور دقیق‌تری بررسی می‌شود و هر عملی تأثیرات خود را دارد. شاعر به این نکته اشاره می‌کند که اگر در این دنیا به دیگران کمک کنی و از خودگذشتگی نشان دهی، در آن دنیا نیز پاداش خواهی گرفت. همچنین، او به این نکته می‌پردازد که وضعیت و چهره افراد در دنیای آخرت به اعمالشان در این دنیا بستگی خواهد داشت و اگر در این دنیا کار خوبی انجام دهند، در آنجا نیز مورد استقبال قرار خواهند گرفت. در نهایت، شاعر تأکید می‌کند که عشق و تلاش در مسیر الهی می‌تواند به مقامات عالی دست یابد.