صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خود، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۵۷۱۵ — به حرف و صوف ز لب مهر از چه بردارم
- غزل شمارهٔ ۵۷۲۰ — کنون که با تو مکان در یک انجمن دارم
- غزل شمارهٔ ۵۷۱۶ — ز سر کلاه نمد را چگونه بردارم
- غزل شمارهٔ ۵۷۱۷ — ز جوش عشق تو میخانه در بغل دارم
- غزل شمارهٔ ۵۷۱۸ — ز خال روز سیاهی که داشتم دارم
- غزل شمارهٔ ۵۷۲۲ — نه ذوق صحبت و نه میل گفتگو دارم
- غزل شمارهٔ ۵۷۲۱ — چو خامه معنی نازک در آستین دارم
- غزل شمارهٔ ۵۷۱۹ — چگونه درد خود از مردمان نهان دارم
- غزل شمارهٔ ۵۷۲۸ — منم که فیض شراب از کتاب می گیرم
- غزل شمارهٔ ۵۷۲۷ — به لب نمی رسد از ضعف آه شبگیرم
- غزل شمارهٔ ۵۷۲۶ — به شور عشق و جنون همچو صبح مشهورم
- غزل شمارهٔ ۵۷۲۹ — ز بیم هجر شب وصل یار می لرزم
- غزل شمارهٔ ۵۷۳۰ — اگر چه در چمن روزگار خار و خسم
- غزل شمارهٔ ۵۷۲۴ — لب خموش و زبان گزیده‌ای دارم
- غزل شمارهٔ ۵۷۲۵ — درین سفر که توکل شده است راهبرم
- غزل شمارهٔ ۵۷۲۳ — ز ضعف اگر نفس بال بسته ای دارم
- غزل شمارهٔ ۵۷۳۲ — چنان که نیل بود مانع رسیدن چشم
- غزل شمارهٔ ۵۷۳۳ — مرا که گفت که دست از عنان یار کشم
- غزل شمارهٔ ۵۷۳۷ — از آن زمان که به زلف تو مبتلاست دلم
- غزل شمارهٔ ۵۷۳۵ — ز بردباری ما خوار و زار شد عالم
- غزل شمارهٔ ۵۷۳۴ — ز بوی باده گلرنگ می پرد رنگم
- غزل شمارهٔ ۵۷۳۶ — ز گمرهی خود از روی رهنما خجلم
- غزل شمارهٔ ۵۷۳۱ — ز خال گوشه ابروی یار می ترسم
- غزل شمارهٔ ۵۷۳۸ — اگر چه نیک نیم در پناه نیکانم