بخش ۱۳ - الاسم صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
ز اسم ار اصطلاح ما بدانی
عجب باشد اگر در لفظ مانی
مراد از اسم نزد ما مسمی است
که او را اعتبار لفظ و معنی است
بوجهی اسم گویم عین ذات است
که در وی اعتبارات صفاتست
مسمی را در اسماء مستتردان
اثرها از مسمی مستمردان
بود آب آنکه اندر جوی جاریست
مراد از آب این با عوالف نیست
مسمی غیر از الفاظ مجازیست
که در وی اصطلاح ترک و تازیست
عرب گر ما خواند یا عجم آب
تو از وی آنکه مقصود است دریاب
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر درباره مفهوم "اسم" و "مسمی" (آنچه که با اسم مشخص می‌شود) صحبت می‌کند. شاعر بیان می‌کند که اسم به لحاظ لغوی و معنایی حایز اهمیت است و می‌تواند عین ذات باشد، به این معنا که اسم به خود وجود یا ماهیت چیز اشاره دارد و در آن صفات و ویژگی‌ها نیز می‌تواند موجود باشد. همچنین اشاره می‌کند که مسمی بر خلاف الفاظ مجازی است و به آنچه از اصطلاحات مختلف برمی‌آید اشاره ندارد. در نهایت، می‌گوید که مهم این است که به معنای واقعی و مقصود از اسم توجه کنیم، نه فقط به واژه‌ای که بیان شده است.