بخش ۲۵۸ - عبدالوکیل صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
بود عبدالوکیل آنکس ز اطیاب
که بیند حق بصورتهای اسباب
بود او فاعل اندر کل افعال
محول دست تقدیرش در احوال
امورات جهانرا خلق محجوب
بر اسبابست پندارند منسوب
از آن غافل که بی تدبیر فاعل
بود اسبابها بیکار و باطل
چود اعضائی که در جنبش ز جانند
چو روح از تن جدا شد ناتوانند
کسی کاسباب را نابود بیند
مسبب را در آن موجود بیند
بحق باشد توکل در امورش
نه اسباب از حق اندازد بدورش
بچشم آید سببها بس علیلش
گذارد باز کار او با وکیلش
توکل بر مسبب جوید از دل
که میبیند سببها را معطل
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن درباره اهمیت توکل به خدا و حقیقت وجود مسببها در زندگی است. شاعر میگوید که بسیاری از مردم تنها به اسباب و علائم ظاهری دنیا توجه میکنند و از حقیقت مسبب عالم غافلند. او با مثالی از حرکت اعضای بدن یادآوری میکند که اعضا بدون روح ناتوان و بیفایده هستند. در واقع، مسبب حقیقی همواره در پس اسباب وجود دارد و باید به او توکل کرد. در نهایت، اشاره میشود که توکل بر مسبب واقعی، یعنی خداوند، درستتر و کارآمدتر است، چرا که اسباب بدون اراده الهی بیاثر میشوند.