بخش ۲۷۹ - عبدالاول صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
تو عبدالاول آنرا دان که رؤیت
در اشیاء کرد وجه اولیت
بکل شی‌ء بیند وجه حق را
که اول گشت منشأ ما خلق را
تحقق یافت او بر اسم اول
پس او خود اول الاشیاءست و افضل
خود او بر اولیت گشت لایق
بطاعات و بخیراتست سابق
دگر بیند ازل را در تعلق
چو بر اسم ازل یابد تحقق
شود واقف همانا بالخلیقه
که سلطان ازل شد بالحقیقه
چو خلقیت حدوثش بالعیانست
ازل دور از حدوث کن فکانست
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن درباره مفهوم اولیت و رؤیت حق در اشیاء می‌گوید. به این معنی که هر چیزی، وجه حق را می‌بیند و از آن حق اولین منشأ خلق به وجود آمده است. شخصی که به این بینش دست می‌یابد، بر اسم اول تحقق می‌یابد و خود او نیز اولین و بهترین چیزهاست. او با رعایت دستورات و کارهای خوب، شایستگی اولیت را پیدا می‌کند و از ازل و تعلقات آن آگاه می‌شود. در نهایت، ازلی بودن یعنی دور بودن از پیدایش و حادث بودن، به حقیقت نزدیک‌تر است.