بخش ۳۵۲ - الکل صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
بود کل اسم حق بر اعتباری
که هست آن واحدیت باقراری
ز حیث اعتبار واحدیت
که جمع است اندر او اسمای حضرت
از آن گویند کو واحد بذاتست
ولیکن کل باسماء و صفات است
باسم کل تجلیهای حق شد
بکلیت عیان در ما خلق شد
باینمعنی که او کل وجود است
تعینهای کل ز او در نمود است
جهان یک شمه از کلیت اوست
ز اسم کل مفصل جلوه اوست
بود آنفرد کلی کل عالم
که فرد از کل و بر کل است اقدم
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن درباره‌ی مفهوم وحدت و کل وجود است. بیان می‌کند که وجود حقیقی واحد است و تمام اسم‌ها و صفات الهی در آن واحدیت جمع شده‌اند. به عبارت دیگر، هر چند خداوند واحد است، اما تجلیات و نام‌های او در عالم متجلی شده که نشان‌دهنده‌ی کامل بودن وجود اوست. جهان تنها یک نمایی از این کلیت است و همراه با آن، فردیت‌ها و تعینهای مختلف نیز به وجود می‌آید. بنابراین، کل عالم تجلی و جلوه‌ای از آن واحد است.