بخش ۳۸۸ - محبت‌الاصلی صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
محبت کوست اصلی حب ذاتست
بذات خویش مطلق از جهانست
بدون اعتبار امر زاید
که باشد در میان شیئی مشاهد
محبت در دو تن شد کز مراتب
بهم باشند در معنی مناسب
بذات و وصف و رتبه و فعل و حالی
تناسب را بود در حب مجالی
نبد در حب اصلی غیر موجود
محبت ذات را بر ذات خود بود
محبت داشت بر خود ذات واحد
نبد شیئی که باشد امر زاید
باو بدحب او بی‌نقش چون ذات
بثانی ریخت طرح این محبات
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بیان مفهوم محبت و رابطه آن با حب ذات می‌پردازد. نویسنده بیان می‌کند که عشق و محبت اصلی ناشی از حب ذات است و این حب ذات از جهان بیرون می‌آید. در واقع، محبت بین دو نفر به وجود می‌آید که دارای تناسب در ذات، صفات، رتبه‌ها و افعال هستند. در محبت اصلی، هیچ امر زایدی وجود ندارد و تنها عشق بر اساس ذات واقعی و واحد ایجاد می‌شود. به عبارت دیگر، محبت پایه‌ای بر اساس ذات خود فرد دارد و هیچ چیزی خارج از آن، نقشی در این محبت ندارد.