بخش ۳۹۴ - المحق صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
بود محق آن فنای عبد در حق
فنای هستیش در ذات مطلق
فعالش چون فنا در ذات حق شد
خود آنرا محو اگر گفتند حق بد
دگر طمس آن فنای فی‌الصفاتست
صفاتش منظمس در وصف ذاتست
بحق اندر وجود او حق گزیند
وجود شیئی جز للحق نبیند
بمحو از شیئی فعلی در نظر نیست
بجز للحق فعالی جلوه‌گر نیست
بطمس ارباز دانی مدعا را
نمی‌ماند صفاتی جز خدا را
فناهای ثلاث اندر مراتب
بمحق و محو و طمس آمد مناسب
فنای محقت از حیث وجود است
فنای محو فعلی در نمود است
فنای طمس از وجه صفاتست
نه وصفی ظاهر الاوصف ذاتست
در اینجا وصف خلقیت بدل شد
صفات عبد رفت و لم یزل شد
صفات حق چو آمد در عیانت
کجا ماند از صفات خود نشانت
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی مفاهیمی از فنا و وجود در عرفان و فلسفه اسلامی پرداخته است. در آن، فنا به معنای ازدست‌رفتن وجود و صفات فرد در مقابل ذات حق مطرح می‌شود. سه نوع فنا (محق، محو، طمس) توصیف شده که به ترتیبی با جنبه‌های وجود، فعلیت و صفات مرتبط‌اند. در نهایت، وقتی صفات خداوند در عینیت و تجربه ظهور می‌کنند، صفات خلق (مخلوقات) دیگر وجود ندارند و فقط ذات حق باقی می‌ماند. در این نقطه، وجود مخلوق به‌طور کامل در برابر وجود حق محو می‌شود و فقط صفات ذات باقی می‌مانند.