بخش ۴۶۵ - التواضع صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
تواضع ضد کبرت بی‌مظنه است
که آن ز اوصاف نفس مطمئنه است
بیک معنی تواضع با خشوع است
ولیکن در دو حال او را وقوع است
خشوع است انقیاد اندر ریاضات
تواضع ترک کل اعتراضات
بود گر انقیادت را کمالی
نباشد اعتراضت هم بحالی
ولیکن این تواضع وین تخشع
بود مخصوص خاصان در ترفع
تواضع را بود اعلی مراتب
صفتها را مراتب بس مناسب
ز ممکن رفته رفته تا بواجب
که وصف حق بخلق آنجاست غالب
در آنجا کبر رفت و کبریا گشت
کجا ماند تواضع یا تکبر
در آنمرجع که کثرت ریخت از هم
صفات عبد جز رب نیست فافهم
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
تواضع در مقابل کبر پدیده‌ای طبیعی و نشانه‌ای از نفس مطمئنه است. تواضع به معنای احترام و خشوع است، اما در موقعیت‌های مختلف به شکلی متفاوت بروز می‌کند. خشوع به معنای اطاعت و تسلیم در تمرینات روحی است، در حالی که تواضع به معنای اجتناب از هر گونه اعتراض و خودبزرگ‌بینی است. هرگاه اطاعت به کمال برسد، اعتراض نیز ناپدید خواهد شد. تواضع و خشوع بیشتر برای افراد خاص و در موقعیت‌های بالاتر دیده می‌شود. درجات تواضع متفاوت است و وقتی انسان از ممکنات به واجب می‌رسد، تواضع به صفتی خاص بدل می‌شود. در این مقام، کبر از بین می‌رود و فقط ویژگی‌های بارز پروردگار باقی می‌ماند. در نهایت، در جایی که کثرت و تفاوت‌ها محو می‌شود، صفات انسان جز او وجود نخواهد داشت.