بخش ۵۱۸ - الهیولی صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
هیولی باشد آن شیئ که صورت
ازو ظاهر شود در وقت نسبت
بدون صورتش شیئیتی نیست
بشیئش جز بصورت نسبتی نیست
بود آن ماده یعنی که هر شیئی
کند بیشک قبول صورت از وی
هر آن شیئی بود قبل از نمودش
مر اورا رتبه‌ئی کآرد ببودش
هیولی گوید آنرا مرد عارف
که از سر صور گردیده واقف
ندارد حاجت شرح و بیانی
بفهم آنرا تو خود گر نکته‌دانی
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن درباره مفهوم "هیولی" است. هیولی به معنای ماده‌ای است که هر شیء از آن شکل می‌گیرد و بدون آن، هیچ چیز وجود نخواهد داشت. هر شیء قبل از ظهور خود، رتبه‌ای دارد که به آن تعلق دارد. عارفان به هیولی به عنوان ماده‌ای که پذیرای شکل‌ها است، اشاره می‌کنند و نیازی به توضیحات اضافی برای درک آن ندارند. به عبارت دیگر، اگر نکته‌ای را بفهمی، خودت می‌توانی به عمق این مفهوم پی ببری.