بخش ۶۹ - جهتا‌الضیق والسعه صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
جهت باشد یکی ضیق وسعت باز
بود تنزیه ذات اول جهت باز
که دور از عقل و فهم و اشتهار است
خود آن از وحدت ذات اعتبارست
بسوی غیر با او اتساعی
نباشد نزد عقل و اطلاعی
در این وحدت تعقل لایلیق است
حقیقیه است و از هر فرض ضیق است
از آن گویند او را غیر ذاتش
بنشناسد کسی از ممکناتش
دوم کو را سعت باشد مناسب
ظهور اوست در کل مراتب
ز اسماء و صفات او اعتبار است
ظهورش در مظاهر آشکار است
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی مفهوم "جهت" و "وحدت" در فلسفه و عرفان اشاره دارد. نویسنده بیان می‌کند که وجود ذات حقیقی (خدا) از جهتی آزاد و بی‌حد است و از فهم و عقل انسانی فراتر می‌باشد. این وجود حقیقی از وحدت خود اعتبار پیدا می‌کند و در این وحدت، شناخت او برای عقل انسانی ممکن نیست. همچنین به توضیح می‌پردازد که وحدت حقیقی، برخلاف فرضیات محدود انسانی، نامحدود است. سپس به ظهور این ذات در مراتب و مظاهر مختلف اشاره می‌شود، که از طریق اسماء و صفات او قابل شناسایی است. در نهایت، این متن به عمق و پیچیدگی معرفت و شناخت ذات الهی می‌پردازد.