بخش ۸۵ - بابالخاءالخاطر صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
نگردد خاطرت هرگز مکدر
نیوشی از صفی تا شرح خاطر
شود بر قلب وارد ار خطایی
بدون اختیار و اکتسابی
ورودش چار قسم اندر خبر دان
چو ربانی بود اول اثر دان
در او از اصل تبدیل و خطا نیست
که از غیب است و با هم آشنا نیست
شود وارد بتسلیط و فتوت
بدفعش نیست کس را هیچ قدرت
ز الهام ملک ثانیست حادث
که بر مفروض و مندوبست باعث
دگر نفسانی است و از هواجس
دگر شیطانی آمد وز وساوس
حظوظ خویش را نفس است مایل
نباشد کار او بر حق و باطل
ولی شیطان بباطل شد نهادش
بود تکذیب امر حق مرادش
تمیز جمله از خیر و مخالف
بسی سهل است اندر نزد عارف
شناسد گر که از رب یاسر و شست
و گرز ابلیس و نفس خود فروشست
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی ورود و تأثیر افکار و حالات بر قلب انسانی میپردازد. به گفته نویسنده، خطاها و اشتباهات بدون اختیار و آگاهی هستند و انواع مختلفی دارند: یکی از الهامات الهی، دیگری نفسانی و دگر شیطانی. در حقیقت، انسان میتواند بطلان را از حق تشخیص دهد و عارفان میتوانند این تمایز را به سادگی شناسایی کنند. حدیث در مورد شناسایی حسن و قبح امور به ما میآموزد که چگونه باید با افکار و وسوسهها برخورد کنیم.