۲- آیات ۱۲ تا ۱۴ صفی علیشاه
صفی علیشاه / ۲۳- سوره المومنون / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
وَ لَقَدْ خَلَقْنَا اَلْإِنْسٰانَ مِنْ سُلاٰلَةٍ مِنْ طِینٍ (۱۲) ثُمَّ جَعَلْنٰاهُ نُطْفَةً فِی قَرٰارٍ مَکِینٍ (۱۳) ثُمَّ خَلَقْنَا اَلنُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا اَلْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا اَلْمُضْغَةَ عِظٰاماً فَکَسَوْنَا اَلْعِظٰامَ لَحْماً ثُمَّ أَنْشَأْنٰاهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبٰارَکَ اَللّٰهُ أَحْسَنُ اَلْخٰالِقِینَ (۱۴)
و بتحقیق که آفریدیم انسان را از صاف کشیده از گل (۱۲) پس گردانیدیم او را نطفه در قرارگاهی استوار (۱۳) پس گردانیدیم آن نطفه را پارچۀ خونی بسته پس گردانیدیم آن پارچه خون بسته را پارچه گوشتی پس گردانیدیم پارچه گوشت را استخوانها پس پوشانیدیم آن استخوانها را گوشتی پس آفریدیم او را آفریدن دیگر پس برتر آمد خدا که بهترین آفرینندگانست (۱۴)
« در بیان حال نطفه »
آفریدیم آدمی را ما یقین
از خلاصه کآن شده بیرون ز طین
نسل او را پس ز نطفه در مقر
مستقر کردیم از روی اثر
پس بگرداندیم آن نطفۀ سفید
خون سرخی آن چنان کآمد پدید
پس بگرداندیم لحمش پس عظام
پس بپوشیدیم بر لحم آن تمام
ثُم أنشَأنَاهُ خَلْقَاً آخَرَا
زنده شد یعنی ز روح آن دیگرا
یافت جنبش زآن سپس که بُد جماد
صورتش باشد افاضه در نهاد
یا قوی کردیم ایجاد اندر او
یا مراد از هر سه باشد خود نکو
صورت و روح و قوی یعنی تمام
یافت خلق از صورت و معنی نظام
خلق آخر گفت یا زآنکه جماد
بود و حیوان گشت زآن پس در گشاد
کور و کر بُد، چشم و گوشش داد رب
بود اَبکم داد او را نطق و لب
شرح خِلقت در کتاب طب تمام
گفته اند ارباب حکمت در مقام
نیست در تفسیر جای آن بیان
گر که خواهی رو ز تشریح آن بخوان
پس بزرگ است و بلند او در یقین
هم بود نیکوترین تقدیرش این
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
آیات مذکور به بیان مراحل آفرینش انسان میپردازد. خداوند انسان را از گل آفرید، سپس او را به صورت نطفهای در مکانی مستحکم قرار داد. این نطفه به پارچهای خونی تبدیل شد، سپس به گوشت و بعد به استخوانها شکل گرفت. در نهایت، استخوانها را با گوشت پوشاند و انسان را به صورت جدیدی خلق کرد. در اینجا برتری خداوند به عنوان بهترین آفریننده مطرح میشود. تفسیر دیگری هم در شعر وجود دارد که مراحل آفرینش را به ترتیب توضیح میدهد و از روح و زندگی در انسان سخن میگوید. در نهایت، اشاره میشود که خداوند همه این مراحل را با دقت و حکمت ایجاد کرده است و آفرینش انسان به عنوان بهترین تقدیر شناخته میشود.