۵۸- آیه ۲۰۰ صفی علیشاه
صفی علیشاه / ۳- سوره آل عمران / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
بخش 1
یٰا أَیُّهَا اَلَّذِینَ آمَنُوا اِصْبِرُوا وَ صٰابِرُوا وَ رٰابِطُوا وَ اِتَّقُوا اَللّٰهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ (۲۰۰)
ای آن کسانی که گرویدید صبر کنید و شکیبایی ورزید و آماده باشید و بترسید از خدا باشد که شما رستگار شوید (۲۰۰)
ای گروه مؤمنان بر آزمون
کرد باید در بلا ء، صبر و سکون
اصبِرُواْ یعنی شوید اندر نقم
هم به طاعات و عمل ثابت قدم
صَابِرُواْ یعنی که با نفس و هوی
کرد باید همچو با اعداء غزا
رَابِطُواْ یعنی که در حفظ حدود
کرد باید جهد و در نفی عنود
صَابِرُواْ و رَابِطُواْ یعنی که راه
بر عدو بندید بر بی گاه و گاه
دشمن پیدا و پنهان را تمام
آورید اندر عذاب و انتقام
سد نمایید آن ثغوری را که او
بر شما داخل شود یعنی عدو
« در فضیلت علی علیه السلام »
بخش 2
چون علی (ع) کو در نبرد و عزم و صبر
زهره و دل، خون نمود از شیر و ببر
روز هیجاء بود ثابت همچو کوه
بود لرزان هر که میدید آن شکوه
سخت و ثابت همچو سدّ آهنین
آسمانی کرده جا بر پشت زین
هر کسی گفت آدم است این یا جبال
کوه و دریا با که آمد در قتال
هر که می دید آن مهابت وآن شکیب
گفت آمد نوبت نهب و نهیب
همچنین اندر نبرد اژدها
یعنی اندر کشتن نفس و هوی
نفس در میدان او چون گرد بود
نی که او را در مقابل مرد بود
پهلوانی را به وقتی در برش
بر زمین افکند تا بُرّد سرش
کرد او کاری که باشد عیب مرد
بحر خشم مرتضای جوش کرد
حلم پیش آورد و کرد او را رها
زآن غزا شد در نبرد اژدها
ره چنین آموخت بر مردان کار
فخرها را تا تو بشناسی ز عار
صبر آنسان کرد در جنگ و جهاد
ربط قالب را به قلب این گونه داد
وجه دیگر گویمت در صبر و ربط
نیک دریاب آن ز دل بی سهو و خبط
اصبِرُواْ یعنی که با نفس شریر
صبر کن می باش در جنگش دلیر
صَابِرُواْ یعنی مراقب شو به دل
از پی تسلیم امرش متصل
رَابِطُواْ یعنی به قطع ماسوی
قطرة خود وصل کن بر بحر لا
وَاتَّقُواْ الله یعنی اسرار وجود
کن نهان از عامه چون یابی شهود
رستگاری ترک هستی گفتن است
راز حق دانستن و بنهفتن است
آنچه را شد بر تو کشف آن را بپوش
وز بیانش بر خلایق شو خموش
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
آیه 200 سوره آل عمران به مؤمنان میگوید که صبر کنند، استقامت داشته باشند، آمادگی را حفظ کنند و از خدا بترسند تا رستگار شوند. مفهوم صبر در این متن به معنای تحمل بلایا و حفظ ثبات در عبادت و اعمال نیک است. همچنین صابروا به معنای دلیر بودن در برابر نفس و دشمنان است و رابطوا به مفهوم حفظ مرزها و مقابله با دشمنان. در ادامه، فضائل حضرت علی (ع) در نبرد و شجاعت او مورد تحسین قرار میگیرد، به طوری که او به عنوان فردی ثابت و محکم تلقی میشود که در مواجهه با دشمنان، استقامت و شجاعت را از خود نشان میدهد. نصایح دیگری هم در رابطه با صبر و مراقبت از دل وجود دارد، به طوری که باید با نفس سرکش مبارزه کرد و در برابر خواستههای آن شجاع بود. در نهایت، رستگاری در ترک خویشتن و درک رازهای وجودی دانسته میشود.