بخش ۴۱ - فی مذمّة الدنیا واهانته و ترکه، من ترح فرح سنایی
سنایی غزنوی / الباب السّادس فی ذکر نفس الکلّی و احواله / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
مرد کو عاشق دوگانه بُوَد
مرگ با وی درون خانه بُوَد
پشه باشد به وقت جنگ ذلیل
باشه باشد به وقت خوردن پیل
چون شترمرغ نه چو مردم حُر
بار را مرغ و خایه را اشتر
مرد پر دل ز حیز نهراسد
سست را اسب نیک بشناسد
کار دل جنگ و کار جان حذرست
کار شه زور و کار زن سمرست
هرکه در پیش خصم ملک و خرد
دل ز خود برد جان ازو نبرد
سر و پا ار ز بیم برگردد
زود چون لاله سرخسر گردد
مرد مردانه کم ضرر باشد
دود تیره ز چوب تر باشد
مرد بد دل خیانت اندیشد
راز خود پیش خلق بپریشد
مردکی را که جان عزیز بُوَد
یک زبان فصیح تیز بُوَد
تیز را باز دار در دهلیز
زانکه غمّاز روده باشد تیز
سُکر داری شکَر خور از پی نی
صبر داری صبر خور از پی قی
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی ویژگیهای انسانها و رفتارهای آنها در شرایط مختلف میپردازد. شاعر به تعریف مردی میپردازد که دلیر و با شهامت است و به سادگی از خطرات نمیهراسد. او با اشاره به تضادهای مختلف مانند نبرد و صلح، قدرت و ضعف، و همچنین خیانت و وفاداری، به ویژگیهای انسانی و اخلاقی میپردازد. مردان شجاع را افرادی میداند که در برابر مشکلات تسلیم نمیشوند و خطرات را با دلیری مواجه میکنند، در حالی که کسانی که ناتوان یا بیثبات هستند، نمیتوانند در برابر چالشها ایستادگی کنند. شاعر همچنین بر اهمیت صداقت و تواضع تأکید دارد و هشدار میدهد که کسانی که احساسات و رازهای خود را به دیگران افشاء میکنند، آسیبپذیرترند. بهطور کلی، متن تلنگری به رفتار انسانها و انتخابهای آنها در زندگی است.