بخش ۲۵ - اَعْدا عَدُوِّکَ نَفْسُکَ الَّتی بَیْنَ جَنْبَیْکَ سنایی
سنایی غزنوی / طریق التحقیق / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
گر کنی قهر ازو نفیس شوی
ورمرادش دهی خسیس شوی
وه چه ساده دلی و چه نادان
که ندانی تو عصمت از عصیان
از صفات حمیده بگریزی
در صفات ذمیمه آویزی
جهد آن کنی جمله نور شوی
وزصفات ذمیمه دور شوی
در تو هم دیوی است و هم ملکی
هم زمینی به قدر و هم فلکی
ترک دیوی کنی ملک باشی
از شرف برتر از فلک باشی
تا از این همنشین جدا نشوی
دان که شایستهٔ خدا نشوی
تواز این همنشین چوگردی دور
ملک باقی تراست و دارسرور
تو ازین جایگه فرج یابی
چون بدانجا رسی درج یابی
گر به اینجایت پای بست کند
باسگ و خوک هم نشستکند
تاکه دیوت بود به راه دلیل
نکند با تو همرهی جبریل
تا زآلایش طبیعی پاک
نشوی، کی شوی تو برافلاک
پهلو از قدسیان تهی چه کنی؟
با دد و دیو همرهی چهکنی؟
شرم بادت که با وجود ملک
ننهی پای بر رواق فلک
بر زمین با ددان نشینی تو
صحبت دیو و دد گزینی تو
ترک یوسف کنی زبی نظری
همدم گرگ باشی اینت خری!
با رفیقان بد چه پیوندی؟
زین حریفان چه طرف بربندی
حسد و حرص را بجای بمان
برهان خویش را ازین و از آن
گرنه یکبارگیت قهر کنند
نوش در کام جانت زهر کنند
چون از ایشان به گور فردروی
به قیامت زیور مرد روی
چون برندت زخانه مرده به گور
مرد خیزی زیور وقت نشور
گر فرشته صفت شدی زاینجا
با فرشته است حشر تو فردا
ورتوسگ سیرتیبه وقتنشور
هم سگی خیزی از میانهٔ گور
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن درباره اهمیت صفات نیک و دوری از صفات زشت در زندگی انسانهاست. نویسنده به خواننده میگوید که اگر از کسانی که در صفات ناپسند غرق شدهاند فاصله نگیرد، به مقامهای بالا نخواهد رسید و در دنیای پست باقی میماند. او هشدار میدهد که باید از همنشینی با افراد بد و صفات زشت دوری کند تا شایسته خدا و فرشتگان شود. همچنین یادآوری میکند که اگر انسان صفات ملکی و نیکو را در خود پرورش دهد، از همنشینی با دیوها و ددها (نمادهای زشتی و بدی) رهایی خواهد یافت و به راستی به مقامهای عالی میرسد. در نهایت، نویسنده اشاره میکند که در روز قیامت، انسان با توجه به صفاتش ارزیابی میشود و این انتخابها در زندگی او تأثیر گذار خواهد بود.